Als klein jongetje was ik gefascineerd door de poppenkast. Regelmatig verscheen er één in het dorp waar ik opgroeide, en binnen de kortste keren had zich er dan een grote groep kinderen omheen verzameld. De belevenissen van Jan Klaassen en Katrijn, en hun confrontaties met het gezag werden hartstochtelijk door de plaatselijke jeugd van commentaar voorzien, en poppenkastvoorstellingen waren een hoogtepunt in het normaal nogal rustige dorpsleven. En hoewel het leek alsof de poppen een geheel eigen leven leidden, had je toch je twijfels. Als je na de voorstelling nog wat rondhing, kon het gebeuren dat je een man van achter uit de poppenkast zag komen die achteloos Jan Klaassen, Katrijn en allerlei andere attributen onder zijn arm had. Ik wil niet beweren dat de teleurstelling hierover even groot was als het latere besef dat Sinterklaas niet bestond, maar toch. Ouder worden is illusies verliezen.

Waarom dit verhaal uit vroegere tijden? Wel, omdat we er veel over het heden van kunnen leren. En lessen over met name ons pensioensysteem zijn natuurlijk nooit weg. Terug naar de actualiteit dus, waar het ABP van de week met een plan kwam om wat tegenwicht te bieden tegen de maatschappelijke storm die opgestoken is over het wel zeer matige functioneren van deze organisatie op allerlei terreinen. Zo staan beleggingsbeleid en strategie, alsmede de kwaliteit van het bestuur en het ontbreken van zeggenschap van de meerderheid van de deelnemers openlijk ter discussie. Niet zo vreemd, gezien de miljardenverliezen die op kosten van de deelnemers geleden zijn. Wat houdt dit nieuwe ABP plan in? Wel, de deelnemersraad (DNR) moet de bevoegdheid krijgen om bestuursleden van het fonds zo nodig naar huis te sturen. Voorwaar, een revolutie, zou je op het eerste gezicht zeggen.

Zoals u weet is het bestuur van het ABP gekaapt door vakbonden en werkgevers die gezamenlijk volledig de dienst uitmaken. In een voorbij verleden was het eventueel nog te billijken dat het uitgestelde loon van het merendeel van de bevolking op deze wijze beheerd werd. In de huidige tijd is dit nog slechts een relikwie uit een vorige eeuw, omdat de vakbonden nauwelijks meer representatief zijn, zeker niet voor het gepensioneerde deel van de Nederlanders, en de werkgevers in de bedrijfstakpensioenfondsen geen enkel risico meer lopen. Maar niets sta je zo moeilijk af als macht.

Sinds enige tijd heeft het ABP een DNR, maar hoe wordt die samengesteld? Wel, de vakorganisaties die het bestuur van het fonds gemonopoliseerd hebben, stellen uit hun eigen ledenbestand mensen aan die het bestuursbeleid moeten ‘controleren’. Bevoegdheden heeft die DNR niet, behalve dan het verstrekken van vrijblijvende adviezen. Let wel, die DNR is dus niet onafhankelijk, de leden zitten er met last en ruggespraak, en zij worden bij het uiten van geluiden die de vakbond niet welgevallig zijn onmiddellijk door inschikkelijker exemplaren vervangen. En zo is Xander den Uyl, vice-voorzitter van het ABP bestuur, de poppenspeler die zijn nummer opvoert door in de relatieve bescherming van de pensioenpoppenkast aan de diverse touwtjes te trekken en de Jan Klaassens en Katrijnen van de DNR naar zijn pijpen te laten dansen. Dat is dus de DNR die in de visie van het ABP bestuur in de toekomst de bevoegdheid krijgt het bestuur naar huis te sturen. Alsof Katrijn de poppenspeler controleert in plaats van omgekeerd.

De bedrijfstakpensioenfondsen zijn trouwens een breed lobby-offensief begonnen tegen medebestuur en zeggenschap van jongeren en gepensioneerden in de fondsen. En zo zien we opeens Peter Gortzak (FNV) en Gerard Verheij (VNO-NCW) weer hun standaard-riedels weggeven ‘dat vertegenwoordigers van deelbelangen niet in de besturen van de fondsen thuishoren’. En dat uit de mond van lobbyisten die het met hand en tand verdedigen van hun eigen deelbelangen tot hun beroep gemaakt hebben. Wist u overigens dat Gortzak en Verheij niet echt bestaan? Zij leven in een soort mausoleum, worden zo nodig te voorschijn gehaald en voor hun optreden opgewonden, en leveren dan hun grijsgedraaide commentaar. Robotisering van het publieke debat.

Toch nog even terug naar het bestuur van het ABP. Die zo geprezen DNR heeft natuurlijk in de korte tijd van zijn bestaan al een reputatie van scherpzinnigheid en pensioenkennis opgebouwd, dacht u niet? Nou, dat valt een beetje tegen. Tot op de huidige dag betreurt deze club het heengaan van Nijpels als bestuursvoorzitter, en tekent geen verzet aan tegen incompetente bestuurleden als Harry Borghouts en Xander den Uyl. Integendeel, de touwtjes en manipulaties van onze poppenspelers doen hun werk als nooit te voren. Bij de NBP zijn we benaderd door mensen die brieven hebben geschreven aan die DNR die volgens Xander den Uyl de belangen van alle ABP deelnemers behartigt. Wellicht doen ze dat, we zullen het nooit weten, want brieven aan deze club worden niet beantwoord.

Nog een laatste gotspe. Volgens Peter Gortzak is het denkbaar dat jongeren wel eens zouden kunnen afhaken als gepensioneerden een stuk zeggenschap over hun eigen uitgestelde loon krijgen. Zelf vermoed ik dat als gepensioneerden de vrijheid hadden het ABP te verlaten, uiteraard met meenemen van hun gespaarde geld, de samenstelling en grootte van het ABP voor het eerst echt representatief voor de FNV zouden worden. Maar dan wel vijf maal zo klein als nu.